6. Sınıf Konu Özeti Etkinlik

Konu Özetli Etkinlik Kitabı ÜNİTE SOSYAL BİLGİLER ORTAK MİRASIMIZ 43 03 Türkistan , Orta Asya’da Türklerin tarih boyunca yaşadığı ve ilk Türk devletlerini kurduğu geniş bir coğrafyadır. Bu bölge Türk tarihinin, kültürünün ve medeniyetinin temellerinin atıldığı yerdir. İlk Türk Devletleri Asya Hun Devleti, Göktürkler (I. ve II. Göktürk Devleti), Uygurlar. Bu devletler Türk tarihinin başlangıcını oluşturur ve medeniyeti- mize birçok alanda katkı sağlarlar. Uygurlar, yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir. Maniheizm ve Budizm dinlerini benimsediler. Eğitim, yazı, sanat, mimari ve şehirleşmede önemli gelişmeler sağladılar. Yönetim Katkıları Kağan, hakan, han gibi ünvanlar kullanılmıştır. Kut inancı: Hükümdarın Tanrı tarafından seçildiğine inanılırdı. Devlet işleri toy (kurultay) adı verilen meclislerde görüşülürdü. Hatunlar da yönetime katılır, elçi kabul ederdi. Hükümdar, halkın refahından sorumluydu; töre ile sınırlıydı. Yazı, Dil ve Edebiyat Orhun Kitabeleri: İlk yazılı Türk belgeleri, II. Göktürk Devleti dö- nemine aittir. Destanlar: Oğuz Kağan, Ergenekon, Bozkurt, Türeyiş, Göç Göktürk alfabesi kullanılmıştır. Sanat Katkıları Taşınabilir sanat gelişmiştir. Kemer tokaları, hayvan figürleri, ma- deni eşyalar gibi. Balballar: Ölen kişiler adına dikilen heykellerdir. Minyatür ve mimari gelişmeleri Uygurlarla başlamıştır. Tapınaklar ve duvar resimleri Uygurlarda öne çıkar. Askerî Katkılar Mete Han zamanında kurulan onluk sistem: Tümen, binlik, yüz- lük, onluk birlikler Süvarilerden oluşan hızlı ve disiplinli ordular Turan taktiği (sahte geri çekilme ve pusu) ile savaşlarda üstünlük Ordu, halkın bir parçasıydı; askerlik kutsal bir görev sayılırdı. Sosyal ve Aile Yapısı Küçük aile tipi yaygındı (oguş → urug → boy → budun → il). Aile, sosyal yapının temelidir. Töre: Yazısız hukuk sistemi; adalet (könilik), eşitlik (tüzlük), fayda- lılık (uzluk), insanlık (kişilik) ilkelerine dayanır. Aileye ve akrabalık ilişkilerine büyük önem verilmiştir. Ekonomik Katkılar Ana geçim kaynağı hayvancılıktır (özellikle at ve koyun). Ticaret: İpek Yolu üzerinden Çin ile canlı hayvan ve kürk ticareti Değiş-tokuş sistemi yaygındı. Demircilik ve madencilik çok gelişmiştir (silah ve süs eşyaları üretimi). ADIM 07 - Türkistan’da Kurulan İlk Türk Devletlerinin Medeniyetimize Katkıları Aşağıda verilen olay ve olguların ait olduğu Türk devletlerini belirleyiniz. Olayın başındaki numarayı, ait olduğu devletin karşısına yazınız. Olay ve Olgular: 1. İlk yazılı Türk metinleri olan Orhun Yazıtları bu dönemde yazılmıştır. 2. Yerleşik yaşamı benimseyerek şehirler kurmuşlardır. 3. Orduyu onlu sisteme göre düzenleyen ilk hükümdar bu devlette yetişmiştir. 4. Maniheizm ve Budizm gibi dinleri benimsemişlerdir. 5. Kurultay sistemiyle yönetilmiş, kağan meclise başkanlık etmiştir. 6. Taşınabilir sanat örnekleri (kemer tokası, hayvan figürü) bu dönemde yaygındır. 7. Kut anlayışıyla yönetimde meşruiyet sağlanmıştır. 8. Göktürk alfabesini kullanmışlar ve yazılı edebiyata katkı yapmışlardır. Türk Devleti İlgili Cümle NumaralarI Büyük Hun Devleti .................................................................. Göktürkler ................................................................. Uygurlar ................................................................. 3 , 6 , 7 1 , 5 , 8 2 , 4